Over prijzen gesproken...

"Goed gedaan!", "Knap, zeg!". Welke ouder zegt dit soort dingen niet tegen zijn kind? Ook ik doe dit regelmatig.
De laatste tijd ben ik me steeds meer gaan verdiepen in het effect van deze loftuitingen. Wat gebeurt er eigenlijk tussen ouder en kind als je dit soort dingen zegt?
Een voorbeeld: je kind laat je met enige aarzeling een tekening zien en vraagt "Vind je deze mooi, mam?". Jij zegt: "Prachtige tekening, zeg!" Door zo'n reactie wordt je kind niet gestimuleerd zélf na te denken over zijn prestatie en kan afhankelijk worden van jouw oordeel. Het kan ook verdrietig worden

omdat je zijn aarzeling niet opmerkt en hem dus niet werkelijk ziet.

Prijzen kun je zien als een beoordeling; jíj bepaalt wat goed, mooi, minder mooi  of fout is. De bekende Amerikaanse psycholoog Thomas Gordon (van het boek: Luisteren naar kinderen) zegt zelfs dat prijzen een machtsmiddel is. De vraag is of je dit wel wilt.
Misschien is het goed om eens te kijken naar de motieven die achter het prijzen liggen. Doe je het om het gedrag van je kind te veranderen of is het een eerlijke uiting van enthousiasme? Is je reactie een manier om je kind te helpen inzicht te krijgen in zijn leven of om je kind afhankelijk te maken van jouw bevestiging? Doe je het om je kind te bevestigen in het plezier dat het heeft of om het kind te stimuleren iets vervelends maar vol te houden met een beloning in zicht?

Succesanalyse
Ik denk dat je je kind niet vroeg genoeg kan leren zelf in te schatten wat de kwaliteit is van zijn prestatie.
Je kunt dit doen door het kind feedback te geven op het proces en niet op het resultaat. Met 'ik-taal' houd je het bij jezelf, bijvoorbeeld: "Ik zie blauw, rood en veel groen. Vind je deze kleuren mooi? En klopt het dat ik hier een boom zie?" Ook kun je teruggeven wat je zag; bijvoorbeeld: "Ik zag dat je heel geconcentreerd bezig was”.
Tenslotte kun je je kind helpen met evalueren door vragen te stellen: "Hoe is het je gelukt om zo'n hoog cijfer te halen?” Of: “Je hebt een 5,5; ben je daar tevreden over, gezien de tijd die je aan dit proefwerk hebt besteed? Wat zou je nodig hebben om hoger te scoren?” Zo'n succesanalyse maakt je kind bewust van zijn vaardigheden, maar ook van datgene wat hij nog te leren heeft. Op deze manier ontwikkelt het kind een reeël beeld van zichzelf. 

Tenslotte: kinderen kunnen door prijzen en beloningen zeker gestimuleerd worden dingen te doen die moeten of niet leuk zijn. Soms is daar niets mis mee. Maar je kunt je afvragen of het daar gelukkig van wordt. Geluk kan alleen bereikt worden als je iets doet wat van binnenuit belonend, betekenisvol en vervullend werkt. Applaus van de buitenwereld is daarbij fijn, maar niet echt nodig!

Ellen Lisa van Woerden